İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri

Genel bakış

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almasını sağlamayı işverenin yükümlülükleri arasında sayar. Eğitim özellikle işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanı değiştiğinde ya da yeni teknoloji uygulandığında verilir; değişen risklere göre yenilenir ve düzenli aralıklarla tekrarlanır.

Eğitimlerin usul ve esasları, 2 Nisan 2026’da yayımlanan Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile yeniden düzenlendi. Yeni yönetmelik işe başlama eğitimini ayrı bir zorunluluk olarak tanımlıyor, temel eğitimin tamamlanması için süre sınırı getiriyor, ölçme ve değerlendirmeyi zorunlu kılıyor. Eğitimin maliyeti çalışana yansıtılamaz; eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır.

İşe başlama eğitimi ve temel eğitim

İşe başlama eğitimi, çırak ve stajyerler dâhil her çalışana fiilen çalışmaya başlamadan önce verilir. Çalışanın yapacağı işi, kullanacağı ekipmanı, çalışma ortamındaki riskleri ve işyerine özgü tedbirleri kapsar; en az iki saat sürer, uygulamalı ve yüz yüze yapılır. Bu süre temel eğitimden sayılmaz. Eğitim; eğitimi veren, çalışan ve işveren tarafından imzalanan bir tutanakla kayıt altına alınıp özlük dosyasında saklanır.

Temel eğitim ise işe başladıktan sonra en kısa sürede ve her durumda üç ay içinde tamamlanır. Süreler ders saati olarak hesaplanır; bir ders saati en az 45 dakikalık ders ve 15 dakikalık aradan oluşur. Vardiya düzenine göre eğitim, bir ders saatinden kısa olmamak kaydıyla farklı zaman dilimlerine bölünebilir.

Tehlike sınıfı	İlk temel eğitim	Tekrar sıklığı	Tekrar eğitimi
Az tehlikeli	En az 8 ders saati	3 yılda en az bir kez	En az 8 ders saati
Tehlikeli	En az 12 ders saati	2 yılda en az bir kez	En az 8 ders saati
Çok tehlikeli	En az 16 ders saati	Yılda en az bir kez	En az 8 ders saati

Toplam sürenin az tehlikeli sınıfta en az 2, tehlikeli sınıfta en az 3, çok tehlikeli sınıfta en az 4 ders saati yapılan işin ve işyerinin risklerine ayrılır; bu süreler tekrar eğitimlerinde de korunur.

Eğitim konuları ve yöntemi

Temel eğitim, yönetmeliğin Ek-1’inde yer alan dört başlığı asgari olarak kapsar: genel konular, sağlık konuları, teknik konular ve işe ve işyerine özgü riskler. İçerik, çalışanların eğitim düzeyine ve işyerinizin faaliyet alanına göre hazırlanır. Başlıca konular:

• Çalışma mevzuatı
• Yasal hak ve sorumluluklar
• Meslek hastalıkları
• Biyolojik ve psikososyal riskler
• İlk yardım
• Bağımlılık ve teknoloji bağımlılığı
• Elle kaldırma ve taşıma
• Yangın, parlama ve patlama
• Elektrik riskleri
• Ekranlı araçlarla çalışma
• Kişisel koruyucu donanım
• Acil durum ve tahliye

Genel, sağlık ve teknik konular uzaktan, yüz yüze ya da iki yöntem birlikte kullanılarak verilebilir. Dördüncü başlık; tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde risk değerlendirmesi, acil durum planı ve varsa patlamadan korunma dokümanı esas alınarak hazırlanır ve yüz yüze verilir. Az tehlikeli sınıfta faaliyetin genel tehlike ve risklerini kapsar ve uzaktan da verilebilir. Uzaktan eğitimde giriş-çıkış, tamamlama ve sınav verileri kayıt altına alınır.

Ölçme, kayıt ve belgelendirme

Yönetmelik, eğitimlerin planlı yürütülmesini ve her aşamanın belgelenmesini ister. Öngörülen başlıca planlama, ölçme ve kayıt adımları şunlardır:

• Konu, tarih, yer, süre ve katılımcıları gösteren, işverence onaylı yıllık eğitim programı
• İşe başlama eğitimi için eğitimi veren, çalışan ve işveren imzalı tutanak
• Temel eğitim öncesinde çalışanların bireysel seviye tespiti
• Eğitim sonunda ölçme ve değerlendirme; başarı için 100 üzerinden en az 60 puan
• Yüz yüze eğitimlerde katılımcı ve eğitici imzalı eğitim katılım tutanağı
• Başarılı çalışanlar için Ek-2 örneğine uygun temel eğitim belgesi
• Tüm eğitim belgelerinin çalışanın özlük dosyasında saklanması
• Eğitimlerin etkinliğine ilişkin işveren değerlendirmesi

Ek eğitim gerektiren durumlar

Periyodik tekrarların yanında aşağıdaki durumlar, tekrar süresi beklenmeden ek ya da özel eğitim gerektirir:

• Çalışma yeri veya iş değişikliği, iş ekipmanının değişmesi ya da yeni teknoloji uygulanması
• Herhangi bir sebeple altı aydan fazla işten uzak kalan çalışanın işe dönüşü (bilgi yenileme eğitimi)
• İş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışanın işe dönüşü (ilave eğitim)
• Aynı işi yapan çalışanın yeni bir işyerinde başlaması (işe ve işyerine özgü riskler ile işe başlama eğitimi)
• Destek elemanı veya çalışan temsilcisi olarak görevlendirme
• Genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplar

Alt işveren bulunan işyerlerinde her işveren kendi çalışanlarının eğitiminden sorumludur. Asıl işveren, alt işveren çalışanlarının eğitim belgelerini kontrol eder ve işe başlamadan önce işyerine özgü riskler hakkında bilgi verir.

Eğitimleri kimler verebilir?

Temel eğitimler, işyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi, üniversiteler, kamu kurumlarının eğitim birimleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve işçi-işveren kuruluşları gibi yönetmelikte sayılan kurumlarca verilir. Eğiticinin uzmanlık alanının anlattığı konuya uygun olması gerekir.

İşe başlama eğitimini ise işveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ya da işverenin görevlendirdiği bilgi sahibi ve deneyimli bir çalışan verebilir. OSGB’den hizmet alan işyerlerinde bu eğitimleri, işyerine görevlendirilen iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi verebilir.