Periyodik Teknik Kontroller

Genel bakış

İşveren, arızaya ve hasara yol açabilecek etkilere maruz kalan iş ekipmanlarının güvenli durumda kalmasını sağlamakla yükümlüdür. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği bu nedenle, yönetmeliğin EK-III tablolarında yer alan ekipman ve tesisatların belirli aralıklarla periyodik kontrolden geçirilmesini zorunlu tutar.

Periyodik kontrol; ekipmanın ilgili standartlara, imalatçı verilerine ve yönetmelikteki kriterlere göre muayene edilmesi, gerektiğinde test edilmesidir. Kontrol sonunda düzenlenen rapor, ekipmanın güvenle kullanılıp kullanılamayacağını açıkça belirtir. Düzenli bakım ayrı bir yükümlülüktür ve periyodik kontrolün yerine geçmez.

Hangi ekipmanlar kontrole tabidir?

Yönetmelik, kontrole tabi ekipmanları gruplar hâlinde sayar ve her grup için azami kontrol dönemini belirler. İlgili standartta ayrı bir süre öngörülmemişse aşağıdaki süreler aşılamaz:

Ekipman grubu	Örnek ekipmanlar	Azami dönem
Basınçlı kap ve tesisatlar	Buhar ve kalorifer kazanları, basınçlı hava tankları, LPG tankları	1 yıl
Kaldırma ve iletme ekipmanları	Krenler, vinçler, forkliftler, araç kaldırma liftleri, sapanlar	1 yıl
Yapı iskeleleri	İnşaat ve cephe işlerinde kurulan iskeleler	6 ay
Tesisatlar	Elektrik ve topraklama, yıldırımdan korunma, yangın algılama ve söndürme, havalandırma	1 yıl
Tezgâhlar	Presler, torna ve freze tezgâhları, giyotin makaslar	1 yıl
Endüstriyel raf ve kapılar	Depo rafları, endüstriyel kapılar	1 yıl
İş makineleri	Yükleyiciler, hidrolik kazıcılar, beton pompaları	1 yıl

Bazı ekipmanlarda standartlar farklı süreler öngörür. Ekipmanın yaşı, kullanım sıklığı, ortam koşulları ve önceki kontrol sonuçları dikkate alınarak risk değerlendirmesiyle kontrol sıklığı artırılabilir. Asansör Yönetmeliği kapsamındaki asansörler ise ayrı bir düzenleme olan Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği’ne tabidir.

Takvim dışında ne zaman kontrol gerekir?

Kontrol takvimi yalnızca yıllık tarihlerden oluşmaz. Yönetmelik, aşağıdaki durumlarda da ekipmanın yetkili kişilerce kontrol edilmesini ister:

• Güvenliği kurulum ve montaja bağlı ekipmanlarda kurulumdan sonra, ilk kullanımdan önce
• Önemli bakım ve onarım faaliyetlerinin ardından
• Seyyar olmayan ekipmanlarda her yer değişikliğinde
• İskele, sütunlu çalışma platformu ve kule kren gibi ekipmanlarda yükseltme veya değişiklikten sonra
• Kaza, doğal olay, çalışma şeklindeki değişiklik veya uzun süre kullanılmama sonrasında
• Günlük kontrolde çatlak, aşırı aşınma ya da benzeri bir kusur fark edildiğinde

Kontrolleri kimler yapabilir?

Periyodik kontroller, EKİPNET’e kayıtlı ve ekipmanın teknik özelliğine uygun branştan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek teknikerler tarafından yapılır. Kule krenler, LPG tank ve tesisatları, yürüyen merdivenler ve asılı erişim donanımlarında kontrolü, TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020’ye göre akredite edilmiş muayene kuruluşlarında çalışan yetkili kişiler yapar. 1 Ocak 2027’den itibaren buhar kazanları, kablolu taşıma tesisatları, sütunlu çalışma platformları ve hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformları da bu kapsama girer.

Kontrolden en geç bir gün önce işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenip onaylanmalıdır; sözleşme olmaksızın düzenlenen raporlar geçersizdir. Ekipmanın bakımını yapan kişi aynı ekipmanın kontrolünü yapamaz. Ortak sağlık ve güvenlik birimleri ile bu birimlerde çalışanlar da periyodik kontrol hizmeti veremez. Bu nedenle AYA OSGB kontrolleri kendisi yapmaz; işyerinizde kontrollerin planlanmasını ve sonuçlarının takibini üstlenir.

Raporda kusur çıkarsa ne olur?

Periyodik kontrol raporu; ekipman bilgilerini, uygulanan muayene ve testleri, tespit edilen kusurları ve yetkili kişinin sonuç ve kanaatini içerir. Raporda güvenli kullanıma engel bir kusur belirtilmişse ekipman, kusur giderilinceye kadar kullanılmaz ve üzerine kullanılamayacağını gösteren görünür bir uyarı işaretlemesi yapılır. Kusur giderildikten sonraki ikinci kontrolde, ekipmanın kullanılabileceğini belirten yeni bir rapor düzenlenir.

Bakanlığın rapor formatı ve kriterlerini yayımladığı ekipmanlarda kusurlar hafif ve ağır olarak derecelendirilir. Hafif kusurlar bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilmelidir; giderilmezse ağır kusur sayılır. Ağır kusurlu ekipman, kusur giderilmeden çalıştırılamaz. Raporlar ıslak imzalı ya da güvenli elektronik imzalı olarak, ekipman kullanıldığı sürece saklanır.