Genel bakış
Yangına ilk dakikalarda yapılan doğru müdahale, can kaybını ve maddi zararı büyük ölçüde sınırlar. Bu nedenle 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenin yangınla mücadele ve tahliye gibi konularda eğitimli yeterli sayıda kişiyi görevlendirmesini, eğitim ve tatbikatları yaptırmasını ve ekiplerin her zaman hazır bulunmasını sağlamasını öngörür.
Yangın eğitimi iki katmandan oluşur: tüm çalışanların yangını önleme, fark etme, haber verme ve güvenli tahliye konusunda bilgilendirilmesi ile acil durum ekiplerinde görev alan destek elemanlarının görevlerine yönelik özel ve uygulamalı eğitimi. Yangın ve yangından korunma, temel İSG eğitiminin teknik konuları arasında da yer alır.
Acil durum ekipleri ve destek elemanı sayısı
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, işyerlerinde dört acil durum ekibinin oluşturulmasını ister:
- Söndürme ekibi: yangına derhal müdahale eder, yayılmasını önler ve söndürme faaliyetlerini yürütür.
- Kurtarma ekibi: çalışanların, ziyaretçilerin ve diğer kişilerin arama ve kurtarma işlerini yapar.
- Koruma ekibi: panik ve kargaşayı önler, ekipler arası koordinasyonu ve sayımı yürütür.
- İlk yardım ekibi: acil durumdan etkilenen kişilere ilk yardım müdahalesi yapar.
Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için tehlike sınıfına göre görevlendirilmesi gereken asgari destek elemanı sayısı şöyledir:
| Tehlike sınıfı | Her ekip için asgari destek elemanı |
|---|---|
| Çok tehlikeli | Her 30 çalışana kadar en az 1 kişi |
| Tehlikeli | Her 40 çalışana kadar en az 1 kişi |
| Az tehlikeli | Her 50 çalışana kadar en az 1 kişi |
10’dan az çalışanı olan işyerlerinde bu üç ekibin görevleri için uygun donanıma sahip ve özel eğitimli en az bir destek elemanı yeterlidir. İlk yardım ekibi İlkyardım Yönetmeliği’ne göre oluşturulur. Görevlendirmede vardiya düzeni dikkate alınır ve ekip listesi çalışanların görebileceği bir yere asılır. İçinde 50’den fazla kişi bulunan konut dışı binalarda ayrıca Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik uyarınca söndürme ve kurtarma ekipleri en az üçer, koruma ve ilk yardım ekipleri en az ikişer kişiden oluşur.
Eğitim konuları
Eğitim; işyerinizin acil durum planı, bina yapısı ve mevcut söndürme donanımı esas alınarak hazırlanır, teorik anlatım uygulamalarla desteklenir. Başlıca konular:
- Yangının oluşumu ve türleri
- Yangın önleme tedbirleri
- Söndürücü maddeler
- Yangın söndürme cihazları
- Alarm ve haber verme
- Elektrik ve gazın kesilmesi
- Kaçış yolları ve tahliye
- Toplanma yeri ve sayım
- Yardıma ihtiyacı olanların tahliyesi
- Yangında insan davranışı
- İtfaiyeyle iş birliği
Eğitimi tamamlayan çalışanların başlangıç aşamasındaki bir yangına kendini tehlikeye atmadan müdahale edebilmesi, uygun söndürücüyü seçebilmesi, kaçış yollarını ve toplanma yerini bilmesi ve tahliye sırasında yardıma ihtiyacı olanlara destek olabilmesi hedeflenir.
Tatbikat
Acil durum planının uygulanabilirliği tatbikatla sınanır. Maden işyerleri dışındaki işyerlerinde tatbikat en geç yılda bir yapılır; Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik de binada yılda en az bir kez söndürme ve tahliye tatbikatı yapılmasını öngörür. Tatbikatın tarihi, görülen eksiklikler ve yapılacak düzenlemeler tatbikat formuna işlenir; sonuçlara göre acil durum planı gözden geçirilir. Birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezlerinde tatbikatlar yönetimin koordinasyonuyla yürütülür.
Eğitimi kimler verebilir?
Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerine verilecek özel eğitimler, işyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi tarafından verilebilir ve işveren ile eğitimi verenlerce imzalanarak belgelendirilir. Bu eğitimler AFAD, belediyeler, itfaiyeler, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile işçi ve işveren kuruluşlarınca da verilebilir. İlk yardım ekibinin eğitimi ise İlkyardım Yönetmeliği’ne göre alınır.
Mevzuat dayanağı: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Madde 11), İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (Madde 11, 13 ve 15) ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (Madde 126–129).