Yüksekte Çalışma Eğitimi

Genel bakış

Yüksekten düşme, iş kazaları içinde en ağır sonuçlara yol açanlardan biridir. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimalinin oluşabileceği her türlü alanda yapılan çalışmayı yüksekte çalışma olarak kabul eder. Tanımda bir metre sınırı yoktur; belirleyici olan düşme riskinin varlığıdır.

Aynı yönetmelik, bu alanlarda çalışanlara yüksekte çalışmayla ilgili tehlikeler, riskler, kontrol tedbirleri ve güvenli çalışma yöntemleri konusunda eğitim verilmesini öngörür. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği de iskele kurma ve sökme ile iple erişim gibi işlerde, yapılacak işe uygun ve yeterli eğitimi şart koşar. Yüksekte çalışma ayrıca temel İSG eğitiminin işe ve işyerine özgü konuları arasında yer alır.

Kimler bu eğitimi almalı?

Yüksekte çalışma yalnızca inşaatla sınırlı değildir. Eğitim, düşme riski bulunan her işte ve özellikle aşağıdaki gruplar için planlanmalıdır:

• Kaba inşaat, kalıp ve çatı işlerinde çalışanlar
• İskele kuran, söken ve iskele üzerinde çalışanlar
• Dış cephe, boya, sıva ve cephe temizliği ekipleri
• Elektrik hattı, direk ve aydınlatma işlerinde çalışanlar
• Rüzgâr türbini, kule ve çatı üstü tesisat bakım ekipleri
• Yüksek raflı depolarda istif ve raf montajı yapanlar
• Makine montajı, tesisat ve bakım işlerinde yüksekte çalışanlar
• Güvenlik kamerası, tabela ve anten montajı yapan teknisyenler

Personelin yüksekte çalışmaya sağlık yönünden uygunluğu işe giriş ve periyodik muayenelerde işyeri hekimince değerlendirilir; genç çalışanlar ile gebe veya emziren çalışanlar için ilgili mevzuattaki kısıtlamalar ayrıca gözetilir.

Eğitimin içeriği

Eğitim, teorik anlatımın ardından ekipman üzerinde uygulamayla tamamlanır. İçerik iskele, çatı, cephe ya da depo gibi çalışma alanına ve kullanılan ekipmana göre uyarlanır. Başlıca konular:

• Yasal çerçeve
• Düşme nedenleri
• Riskli davranışlar
• Toplu koruma önlemleri
• Tam vücut emniyet kemeri
• Ankraj ve yaşam hatları
• Enerji sönümleyiciler
• Düşme kinetiği ve mesafesi
• İskele ve merdiven güvenliği
• Ekipman kontrolü ve bakımı
• Düğüm çeşitleri
• Kurtarma ve acil durum

Eğitimin sonunda katılımcıların yüksekte çalışmanın yasal dayanaklarını bilmesi, işe özgü riskleri ve riskli davranışları tanıması, koruyucu ekipmanı kullanmadan önce kontrol edip doğru şekilde kullanabilmesi hedeflenir.

Mevzuattaki temel kurallar

Eğitimde, ilgili yönetmeliklerin öngördüğü temel kurallar ve önlemlerin öncelik sırası örneklerle anlatılır:

• Yüksekte yapılması zorunlu olmayan montaj ve benzeri işler mümkün olduğunca yerde yapılır.
• Çalışma önceden planlanır; yüksekten düşmeye ilişkin hususların acil durum planında yer alması sağlanır.
• Öncelik korkuluk, çalışma platformu, iskele, güvenlik ağı ve hava yastığı gibi toplu koruma önlemlerindedir.
• Toplu koruma düşme riskini tamamen ortadan kaldıramadığında veya uygulanamadığında ankraj noktası ya da yaşam hattına bağlı tam vücut kemer sistemleri kullanılır.
• El merdivenleri; düşük risk nedeniyle daha güvenli ekipman gerekmediğinde, kısa süreli işlerde veya değiştirilemeyen işyeri koşullarında kullanılır.
• İple erişimde kural olarak biri çalışma, diğeri güvenlik ipi olmak üzere en az iki ip kullanılır; çalışanlara özellikle kurtarma konusunda eğitim verilir.
• Yüksekte çalışma donanımları düzenli olarak kontrol edilir ve bakımı yapılır; uygun olmayan donanım kullanılmaz.
• Çalışma, işverenin görevlendirdiği ehil bir kişinin gözetim ve kontrolü altında yürütülür.

Belgelendirme ve yenileme

Eğitimi başarıyla tamamlayan katılımcılara yüksekte çalışma eğitim belgesi düzenlenir. Talep hâlinde Milli Eğitim Bakanlığı onaylı mesleki yüksekte çalışma sertifikası seçeneği de sunulur.

Mevzuatta yüksekte çalışma eğitimine özgü ayrı bir geçerlilik süresi tanımlanmamıştır. Konu temel İSG eğitiminin işe ve işyerine özgü bölümünde yer aldığından çok tehlikeli sınıfta yılda, tehlikeli sınıfta iki yılda, az tehlikeli sınıfta üç yılda en az bir kez yeniden ele alınır. Çalışma yeri, iş veya ekipman değiştiğinde eğitim bu süreler beklenmeden yenilenir.

Mesleki eğitim alma zorunluluğu bulunan tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde, yapacağı işle ilgili mesleki eğitim aldığını belgeleyemeyen kişi çalıştırılamaz. Bu nedenle eğitim planlanırken, yapılan işin ayrıca mesleki eğitim belgesi gerektirip gerektirmediği de kontrol edilmelidir.