Genel bakış
İşe giriş sağlık raporu, bir kişinin yapacağı işe sağlık yönünden uygun olup olmadığını gösteren belgedir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenin çalışanlarını işe girişte sağlık muayenesinden geçirmesini zorunlu tutar. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde ise yapacağı işe uygun olduğunu belirten sağlık raporu olmayan kimse işe başlatılamaz.
Rapor, işe alım dosyasındaki bir evraktan fazlasıdır. Muayene, çalışanın işe başladığı andaki sağlık durumunu kayıt altına alır; sonraki periyodik muayenelerde değişikliklerin izlenebilmesi için başlangıç noktası oluşturur. İşveren de görev verirken çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu bu değerlendirmeye göre gözetir. Aynı değerlendirme iş değişikliğinde de yapılır; iş kazası, meslek hastalığı ya da sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmaların ardından işe dönüşte ise çalışan talep ederse tekrarlanır.
İşverenler bu belgeyi zaman zaman “ağır ve tehlikeli işlerde çalışabilir raporu” veya “yüksekte çalışabilir raporu” adıyla da ister. Bu durumlarda hekim, işin özel risklerini dikkate alarak gerekli ek tetkikleri belirler ve raporda o işe uygunluk kanaatine yer verir.
Raporu kim düzenleyebilir?
6331 sayılı Kanun’a göre sağlık raporları işyeri hekiminden alınır. Kanun, 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri için bir kolaylık da tanır: Bu işyerlerinde çalışacakların raporları çalışan sağlığı merkezlerinden (ÇASMER), aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alınabilir.
| Raporu düzenleyen | Az tehlikeli ve 50’den az çalışan | Diğer işyerleri |
|---|---|---|
| İşyeri hekimi | ✓ | ✓ |
| Aile hekimi | ✓ | — |
| ÇASMER ve diğer kamu sağlık hizmeti sunucuları | ✓ | — |
İşyerinin tehlike sınıfı, orada yapılan asıl işe göre belirlenir; çalışacağınız işyerinin sınıfını işvereninizden öğrenebilirsiniz. Rapora itirazlar Sağlık Bakanlığı’nca belirlenen hakem hastanelere yapılır ve verilen kararlar kesindir.
Hangi tetkikler yapılır?
Mevzuatta her iş için geçerli, sabit bir tetkik listesi yoktur. Hangi tetkiklerin isteneceğine işyeri hekimi; işin niteliğine, işyerinin tehlike sınıfına ve risk değerlendirmesi sonuçlarına göre karar verir. Uygulamada akciğer grafisi, solunum fonksiyon testi, işitme testi, hemogram ve açlık kan şekeri sık istenen tetkiklerdendir. Çalışma koşullarına göre öne çıkan tetkikler şöyle özetlenebilir:
| Çalışma koşulu | Hekimin sık istediği tetkikler |
|---|---|
| Gürültülü ortam | Odyometri (işitme testi) |
| Toz, duman ve gaz maruziyeti | Akciğer grafisi, solunum fonksiyon testi |
| Yüksekte çalışma | EKG, göz muayenesi, odyometri, hemogram, açlık kan şekeri |
| Gıda ile doğrudan temas | Portör muayenesi |
| Kimyasal maddeler | Maruziyete göre biyolojik izlem testleri (ör. idrarda kurşun) |
Kan grubu tayini ile tetanos ve hepatit aşılarının durumu da işin niteliğine göre değerlendirmeye eklenebilir.
Muayeneye gelmeden önce
Muayene ve tetkiklerin aksamadan tamamlanması için şu hazırlıklar işinizi kolaylaştırır:
- Kimlik kartınızı yanınıza alın
- İşvereninizin istediği tetkik listesi veya yazı varsa getirin
- Yapacağınız işi ve işyerinin tehlike sınıfını öğrenin
- Açlık kan şekeri tetkiki yapılacaksa en az 8 saat boyunca su dışında bir şey yiyip içmeyin
- Düzenli kullandığınız ilaçları ve geçirdiğiniz hastalıkları hekime bildirin
- Gözlük veya lens kullanıyorsanız yanınızda bulundurun
Hekim, muayeneye başlamadan önce yapılacak tetkikler hakkında sizi bilgilendirir ve rızanızı alır. Sağlık bilgileriniz Kanun gereği gizli tutulur.
Mevzuat dayanağı: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 15. maddesi (sağlık gözetimi) ve İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. İşyeri tehlike sınıfları, İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği’ne göre belirlenir.