Genel bakış
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenden çalışma ortamı, kullanılan maddeler, iş ekipmanı ve çevre şartlarını dikkate alarak muhtemel acil durumları önceden belirlemesini, olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri almasını ve acil durum planlarını hazırlamasını ister.
Yönetmeliğe göre acil durum; işyerinin tamamında veya bir kısmında meydana gelebilecek ya da işyerini dışarıdan etkileyebilecek yangın, patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım, zehirlenme, salgın hastalık, radyoaktif sızıntı, sabotaj ve doğal afet gibi ivedilikle müdahale gerektiren olaylardır. Acil durumlar risk değerlendirmesi sonuçları dikkate alınarak belirlenir; plan, tasarım veya kuruluş aşamasından başlayarak tüm işyerleri için hazırlanır ve çalışanların yanı sıra müşteri, ziyaretçi ve alt işveren çalışanlarını da kapsar.
Planda neler yer alır?
Acil durum planı asgari olarak şu başlıkları kapsayacak şekilde dokümante edilir:
- Belirlenen acil durumlar ile önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler
- Uyarı, arama, kurtarma, tahliye, haberleşme ve ilk yardım yöntemleri
- Kaçış yolları, toplanma yerleri ve uyarı sistemlerini gösteren kroki
- Acil durum ekipmanlarının ve ilk yardım malzemelerinin bulunduğu yerler
- Elektrik ve gaz akışının kesim noktaları ile vanalar
- Kimyasal yayılım, parlama veya patlama riski taşıyan bölümler
- Ekiplerde görevli çalışanların ve yedeklerinin iletişim bilgileri
- Ulusal ve yerel kurumların acil durum irtibat numaraları
Tahliye yöntemleri belirlenirken Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik dikkate alınır; yaşlı, engelli ve gebe çalışanlar ile kreşteki çocuklara tahliye sırasında refakat edilmesi için tedbir alınır ve tahliye sonrasında sayım yapılır. Tahliye planı bina giriş ve çıkışları ile katlarda, çalışanların görüş seviyesine uygun yükseklikte asılır. İşverence onaylanan planın her sayfası hazırlayanlarca paraflanır, son sayfası imzalanır ve plan ekiplerin kolayca ulaşabileceği bir yerde saklanır.
Acil durum ekipleri
İşveren söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekiplerini oluşturur. Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için uygun donanıma sahip ve özel eğitimli destek elemanları tehlike sınıfına göre görevlendirilir; ilk yardım ekibi İlkyardım Yönetmeliği’ne göre oluşturulur:
| Tehlike sınıfı | Söndürme, kurtarma ve koruma (her ekip) | İlk yardım ekibi |
|---|---|---|
| Çok tehlikeli | Her 30 çalışana kadar en az 1 kişi | Her 10 çalışana kadar 1 ilkyardımcı |
| Tehlikeli | Her 40 çalışana kadar en az 1 kişi | Her 15 çalışana kadar 1 ilkyardımcı |
| Az tehlikeli | Her 50 çalışana kadar en az 1 kişi | Her 20 çalışan için 1 ilkyardımcı |
10’dan az çalışanı olan işyerlerinde söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı için özel eğitimli en az bir destek elemanı yeterlidir. Birden fazla destek elemanı gereken işyerlerinde her ekibin bir ekip başı bulunur; destek elemanları ve yedekleri vardiya düzenine göre belirlenir. Görevlilerin adı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgilerini içeren liste işyerinde görünür şekilde asılır.
Tatbikat ve planın yenilenmesi
Planın uygulanabilirliğini doğrulamak için maden işyerleri dışındaki tüm işyerlerinde en geç yılda bir tatbikat yapılır. Tatbikatın tarihi, görülen eksiklikler ve yapılacak düzenlemeler tatbikat formuna işlenir; aksayan yönlere göre plan gözden geçirilir. İş merkezleri ve iş hanlarındaki işyerlerinde tatbikatlar yönetimin koordinasyonunda yürütülür.
İşyerinde veya yakın çevresinde acil durumları etkileyebilecek ya da yeni acil durumlara yol açabilecek değişiklikler olduğunda plan tamamen veya kısmen yenilenir. Bundan bağımsız olarak plan; çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dört ve altı yılda bir yenilenir.
Bilgilendirme ve eğitim
Tüm çalışanlar acil durum planı ve ekiplerde görevli destek elemanları hakkında bilgilendirilir; işe yeni başlayanlara ve geçici olarak devralınan çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine ek olarak bu bilgilendirme yapılır.
Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin özel eğitimleri, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümleri saklı kalmak kaydıyla işyerinde görevli iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi tarafından verilebilir ve imzalanarak belgelendirilir. İlk yardım ekibindeki destek elemanları ise İlkyardım Yönetmeliği’ne uygun ilkyardımcı eğitimi alır.
Mevzuat dayanağı: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Madde 11 ve 12), İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, İlkyardım Yönetmeliği ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik.