Genel bakış
Sağlık gözetimi, çalışanların sağlık durumunun işin getirdiği risklere karşı düzenli olarak izlenmesidir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, çalışanları işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutma yükümlülüğünü işverene verir.
Periyodik muayenelerin amacı, çalışma ortamının sağlık üzerindeki olumsuz etkilerini erken dönemde fark etmek ve meslek hastalıklarının önüne geçmektir. İşe girişte yapılan muayene başlangıç bulgularını ortaya koyar; sonraki muayenelerde bu bulgularla karşılaştırma yapılarak değişiklikler izlenir. Düzenli tutulan muayene kayıtları, yükümlülüğün yerine getirildiğini de belgeler.
Hangi durumlarda muayene yapılır?
Kanun’a göre işveren, aşağıdaki durumlarda çalışanlarının sağlık muayenesinden geçirilmesini sağlamak zorundadır:
- İşe girişte: çalışanın yapacağı işe uygun olup olmadığının belirlenmesi için
- İş değişikliğinde: yeni görevin getirdiği riskler açısından
- İşe dönüşte: iş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmaların ardından, çalışan talep ederse
- İşin devamı süresince: tehlike sınıfına göre belirlenen düzenli aralıklarla
Bir çalışana meslek hastalığı tanısı veya ön tanısı konulduğunda ise işyeri hekimi, aynı ortamdaki diğer çalışanların sağlık muayenelerini de tekrarlar.
Periyodik muayene aralıkları
Muayenelerin hangi sıklıkla tekrarlanacağını işyeri hekimi; çalışanın kişisel özelliklerini, işyerinin tehlike sınıfını, işin niteliğini ve risk değerlendirmesi sonuçlarını dikkate alarak belirler. İşyeri hekimliğine ilişkin yönetmelik bu süreler için üst sınır koyar:
| Kapsam | En geç yeniden muayene |
|---|---|
| Çok tehlikeli sınıftaki işler | Yılda bir |
| Tehlikeli sınıftaki işler | Üç yılda bir |
| Az tehlikeli sınıftaki işler | Beş yılda bir |
| Çocuk, genç ve gebe çalışanlar | Altı ayda bir |
İşyeri hekimi gerek görürse bu süreleri kısaltır. Gece postalarında çalışanlar da sağlık gözetimi kapsamındadır.
Muayenede neler değerlendirilir?
Muayene; çalışanın sağlık ve çalışma öyküsünü, fizik muayene bulgularını ve işin gerektirdiği tetkiklerin sonuçlarını kapsar. Tetkikler maruziyete göre seçilir: Gürültülü ortamlarda işitme testi, toza maruz kalanlarda akciğer grafisi ve solunum fonksiyon testi, kimyasallarla çalışanlarda biyolojik izlem testleri bunlara örnektir.
Muayene ve tetkiklerden önce çalışanlar bilgilendirilir ve rızaları alınır. Sonuçlar, yönetmelik ekindeki örneğe (Ek-2) uygun İşe Giriş/Periyodik Muayene Formu ile kayda geçirilir ve işyerinde saklanır. Formda, çalışanın yapacağı işe uygun olup olmadığına ilişkin hekim kanaati yer alır.
İşveren olarak sorumluluklarınız
Sağlık gözetimi işyeri hekimi tarafından yürütülse de yasal sorumluluk işverendedir; işyeri dışından hizmet alınması bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Başlıca yükümlülükleriniz şunlardır:
- Muayeneleri işe girişte ve belirlenen aralıklarda yaptırmak
- Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde raporu olmayan çalışanı işe başlatmamak
- Muayene ve tetkik maliyetlerini karşılamak, çalışana yansıtmamak
- Görev verirken çalışanın sağlık yönünden işe uygunluğunu gözetmek
- Çalışanların sağlık bilgilerinin gizliliğini korumak
- Size bildirilen meslek hastalıklarını üç iş günü içinde SGK’ya bildirmek
Mevzuat dayanağı: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 15. maddesi (sağlık gözetimi) ve İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. Toz, gürültü ve kimyasal maruziyeti olan işlerde ilgili yönetmeliklerin sağlık gözetimi hükümleri de uygulanır.